رله خودنگهدار، یکی از اجزای کلیدی در مدارهای فرمان به شمار میآید که عملکرد آن باعث پایداری و کنترل دقیقتر تجهیزات میشود. این رلهها با یک بار تحریک، در همان وضعیت باقی میمانند و تا دریافت پالس بعدی، تغییر حالت نمیدهند. از اینرو در شرایطی که قطع و وصل سریع و مکرر مناسب نیست، بهکارگیری رله لچ یا همان Latching Relay راهکاری حرفهای و اقتصادی محسوب میشود.
کارکرد مدار فرمان راهاندازی موتور با رله خودنگهدار
در یک نمونه کاربردی، هنگام راهاندازی موتور، برای حفظ بوبین تایمر در حالت فعال و جلوگیری از تحریک زودهنگام کنتاکتور، از رله کمکی استفاده میشود. این رله، ضمن نگهداشتن مدار در وضعیت مورد نظر، امکان کنترل دقیقتر زمانبندی را فراهم میآورد.
در این مدار:
- بوبین رله و تایمر بهصورت سری متصل شدهاند.
- پس از فشردن استارت، تایمر فعال میشود و پس از زمان معین، کنتاکتور اصلی را وصل میکند.
- کنتاکت باز رله کمکی نقش نگهدارنده دارد تا تایمر در زمان مقرر بهدرستی عمل نماید.
عملکرد رله خودنگهدار در لحظه سوئیچ
در این ساختار، رله تنها در لحظه تغییر وضعیت مصرف انرژی دارد. به بیان دیگر، پس از تحریک، بدون نیاز به تغذیه دائمی، در حالت خود باقی میماند. این ویژگی باعث کاهش مصرف انرژی و کاهش استهلاک تجهیزات میگردد. مثلاً در سیستمهای کنترل روشنایی اضطراری یا تابلوهای صنعتی با قطع و وصل طولانیمدت، این رلهها عملکردی بهینه ارائه میدهند.
مزایای رله خودنگهدار
با توجه به ساختار دو حالته (Bistable)، رله لچ دارای مزایایی است که آن را در سیستمهای کنترلی خاص بسیار مؤثر میسازد:
- مصرف توان فقط در لحظهی سوئیچ
- حفظ وضعیت در هنگام قطع جریان
- مقاومت بالا در برابر نوسانات برقی
- مناسب برای مدارهایی با نیاز به پایداری طولانی
معایب رله خودنگهدار
اگرچه این نوع رله مزایای فراوانی دارد، ولی در برخی موارد محدودیتهایی نیز به همراه دارد:
- نیاز به طراحی دقیق مدار فرمان جهت جلوگیری از تداخل در پالسها
- حساسیت به نویزهای الکتریکی در محیطهای صنعتی بدون فیلتر مناسب
