در دنیای مدرن امروز، تابلوهای برق به عنوان یکی از اجزای حیاتی زیرساختهای مسکونی و صنعتی شناخته میشوند. این تجهیزات نقش اساسی در ایمنی، کنترل و توزیع برق ایفا میکنند و طراحی آنها به نحوی است که خطراتی مانند اتصال کوتاه، افزایش بار ناگهانی یا عوامل محیطی مانند رطوبت و گرد و غبار را به حداقل برسانند. در واقع، تابلو برق همچون مرکز فرماندهی شبکه الکتریکی یک ساختمان عمل میکند، که بدون آن مدیریت انرژی و ایمنی تقریباً غیرممکن خواهد بود.
چرا از تابلو برق استفاده میکنیم؟
تابلوهای برق نه تنها وظیفه حفاظت از تجهیزات را بر عهده دارند، بلکه امکان نظارت و کنترل دقیق بر شبکه برق را نیز فراهم میکنند. با نصب این تجهیزات، میتوان از بروز حوادثی چون برقگرفتگی، آتشسوزی و خرابی تجهیزات جلوگیری کرد.
دو دلیل اصلی برای استفاده از تابلو برق عبارتند از:
حفاظت در برابر عوامل محیطی و خطرات برقی: تابلوهای برق از تجهیزات حساس در برابر باران، گرد و غبار و نوسانات شدید برق محافظت میکنند.
بهینهسازی توزیع جریان و مدیریت بار: وجود تجهیزات کنترلی مانند فیوز و کلیدهای اتوماتیک، موجب کنترل دقیق و جلوگیری از توزیع نابرابر جریان میشود.
اجزای اصلی تابلو برق
تمامی قطعاتی که در تابلوهای برق استفاده میشوند، با هدف کنترل، حفاظت یا اندازهگیری پارامترهای الکتریکی طراحی شدهاند. در ادامه مهمترین اجزاء را معرفی میکنیم:
کنتاکتور: وظیفه قطع و وصل مدار از راه دور را دارد و در کنترل بارهای بزرگ صنعتی یا ساختمانها کاربرد دارد.
بیمتال: در اثر جریان زیاد گرم شده و باعث قطع مدار میشود؛ این وسیله در حفاظت موتورهای الکتریکی کاربرد فراوان دارد.
کلیدهای متنوع: شامل کلیدهای غلتکی، سلکتور، میکروسوئیچ، سوئیچ شناور و… هستند که در کنترل دستی مدارها نقش دارند.
رلهها: انواع مختلفی مانند رله کنترل فاز، کنترل بار و تایمر دارند که در صورت بروز خطا در تغذیه، مدار را کنترل میکنند.
تجهیزات اندازهگیری: شامل آمپرمتر، ولتمتر، واتمتر و فرکانسمتر که با استفاده از CT و PT، امکان پایش دقیق پارامترهای الکتریکی را فراهم میکنند.
بدنه تابلو: ساختاری مستحکم برای محافظت و نگهداری تجهیزات داخلی.
اتصالات و سیمکشی: برای ایجاد ارتباط میان اجزا، از سیم، کابل، شینه و واشرهای مخصوص استفاده میشود. اتصالات به دو گروه منعطف (سیم و کابل) و غیرمنعطف (شینه) تقسیم میشوند.
دستهبندی تابلوها بر اساس محل نصب
بسته به محل استفاده، تابلوهای برق در دو گروه کلی قرار میگیرند:
تابلوهای داخلی (Indoor): مناسب برای فضاهای بسته مانند واحدهای مسکونی، اداری یا سولهها هستند.
تابلوهای فضای باز (Outdoor): در فضای باز نصب شده و دارای بدنه مقاوم در برابر آب، گرد و غبار و تابش آفتاب میباشند.
ساختار تابلوهای برق بر اساس بدنه
تابلوها از نظر ساختار بدنه به دو نوع رایج تقسیم میشوند:
تابلو Metal Enclosed: ساختاری تمام فلزی دارد و تمامی تجهیزات مانند کلیدها، ترانسها و ابزار اندازهگیری بر روی آن نصب میشود.
تابلو Metal Clad: این تابلوها در واقع نوعی تابلو فلزی با محفظههای جداگانه برای هر بخش هستند. در صورت بروز خطا، مشکل به سایر بخشها منتقل نمیشود. این طراحی باعث افزایش ایمنی و کاهش احتمال خرابی کلی سیستم میشود.
تابلو برق ساختمان چگونه عمل میکند؟
تابلو برق در ساختمان نقش توزیع و حفاظت مدارهای الکتریکی را بر عهده دارد. این تابلو معمولاً شامل دربهایی برای ورودی برق شبکه، محل نصب کنتورها و بخش توزیع برق به واحدهای مختلف است.
در ورودی هر واحد مسکونی، جعبه فیوزی تعبیه میشود که با نماد DP در نقشهها مشخص میگردد. هر کلید داخل جعبه فیوز به قسمتی از خانه مثل آشپزخانه یا اتاقخواب اختصاص دارد. در صورت بروز مشکل در یک مدار، تنها همان بخش قطع میشود و سایر مدارها بدون اختلال به کار خود ادامه میدهند.
انواع تابلوهای برق در ساختمانهای مسکونی
تابلو برق اصلی
تابلو مشاعات
تابلو برق واحدها
تابلو مینیاتوری
تابلو برق ضعیف
تابلو آسانسور
تابلو توزیع برق دیزل ژنراتور
تابلو برق اصلی چیست و چه کاربردی دارد؟
زمانی که برق از تیر چراغ برق وارد ساختمان میشود، ابتدا وارد تابلو برق اصلی میگردد. این تابلو انرژی را بین واحدها و بخشهای عمومی مانند راهرو، پارکینگ یا آسانسور توزیع میکند.
در تابلو اصلی سه بخش داریم:
ورودی برق (مربوط به شرکت برق)
ابزار دقیق برای اندازهگیری پارامترها
قسمت سرویس برای تقسیم و مدیریت خروجی
کابل ورودی با سطح مقطع مناسب (معمولاً 16 میلیمتر مربع)، به سوئیچ اتوماتیک و سپس فیوزهای شیشهای متصل میشود. خروجی هر فیوز برای تغذیه کلیدهای مربوط به واحدها یا بخشهای عمومی استفاده میشود.
یک نمونه عملی از کاربرد تابلو برق در ساختمان
